Chrzan – właściwości lecznicze, na zatoki, na odchudzanie. Nalewka z chrzanu

Aktualizacja: 29 kwietnia, 2024

Chrzan kiedyś i dziś wykorzystywany jest głównie jako przyprawa. Korzenie chrzanu po oczyszczeniu i umyciu dodawane są m.in. do kiszonych ogórków, ćwikły lub przygotowania chrzanowego sosu do mięsa.

Chrzan pospolity

Chrzan uprawiany jest już od ponad 2000 lat, jednak nie udało się dokładnie zbadać w jak dużym stopniu znali go starożytni Grecy oraz Rzymianie. Do Polski został sprowadzony przez Słowian w okolicach XII wieku.

Chrzan pospolity to roślina korzeniowa, która posiada charakterystyczny wygląd oraz biały lub kremowy kolor korzenia, a nad ziemią widoczne są długie, zielona chrzanowe liście. Roślina składa się z licznych dosyć grubych i długich odnóg, a właściwą część stanowi cylindryczny korzeń główny o nieco włóknistym miąższu. Główny korzeń wykopuje się, następnie oczyszcza i ściera na tarce w celu przygotowania chrzanu tartego, ćwikły. W całości dodaje się go do przetworów warzywnych, by nadać posmaku chrzanowego oraz przedłużyć okres trwałości przygotowywanych przetworów. Warto wspomnieć, że w celach konsumpcyjnych wykorzystuje się zarówno korzeń jak i liście chrzanu. Ponoć najsmaczniejszy wiejski, prawdziwy chleb na zakwasie piecze się na chrzanowym liściu.

Właściwości lecznicze chrzanu

Chrzan z powodzeniem można uznać za żywność funkcjonalną z uwagi na zawartość charakterystycznych w nim substancji biologicznie czynnych. Za wartościowy dietetycznie uważa się głównie chrzan tarty. Rozdrobniony biały korzeń rośliny po spożyciu poprawia procesy trawienne pokarmu, gdyż pobudza wydzielanie soków oraz enzymów trawiennych przez narządy przewodu pokarmowego m.in. trzustkę, żołądek, wątrobę oraz poprawia tym samym przemianę materii. Ma właściwości rozgrzewające z uwagi na ostry i drażniący błony śluzowe smak, przez co pomaga oczyścić górne drogi oddechowe. Nałożony na skórę rozgrzewa ją oraz łagodzi bóle reumatyczne, stawów oraz kręgosłupa. Świeży chrzan jest źródłem witaminy C, która uczestniczy w wytwarzaniu kolagenu w skórze, wzmacnia naczynia krwionośne i poprawia odporność organizmu. Ponadto zawiera niewielką ilość składników mineralnych potrzebnych każdego dnia organizmowi oraz witaminy z grupy B.

W badaniach naukowych zaobserwowano antymutagenne działanie chrzanu w kierunku związków o właściwościach mutagennych (związki te wywołują zmiany w DNA, a kumulacja zmian przyczynia się do rozwoju nowotworów), a obecnego w pieczonym mięsie oraz rybach. Chrzan charakteryzuje się silnym działaniem antyutleniającym oraz posiada zdolność niszczenia nadtlenków, które w szybki sposób przekształcają się w wolne rodniki i przyczyniają się do rozwoju chorób cywilizacyjnych oraz neurodegeneracyjnych np. Alzhaimera.

Chrzan na zatoki

W niepozornym korzeniu europejskiego chrzanu pospolitego znajduje się olejek zawierający substancje m.in. glukonasturtynę, zaliczane do grupy  glukozynolanów o właściwościach przeciwbakteryjnych i wykrztuśnych. Chrzan działa również rozgrzewająco i pomaga w oczyszczaniu górnych dróg oddechowych z zalegającego śluzu. Z uwagi na silne działanie antybakteryjne pomaga w zwalczaniu zapalenia zatok dwubiegunowo: ułatwia usunięcie zalegającej wydzieliny oraz pomaga w niwelowaniu stanu zapalnego wywołanego przez bakterie obecne w zatokach.

Działanie bakteriobójcze

Chrzan wykorzystywany jest także jako naturalny konserwant do żywności, najczęściej w formie wyciśniętego soku. All iizotiocyjanian (AIT) to substancja o właściwościach hamujących namnażanie się drobnoustrojów obecnych w żywności. Chrzan tarty, który dodajemy najczęściej do pieczonego mięsa, wędlin, kiełbas lub przetworów z ogórków gruntowych, posiada właściwości bakteriobójcze, grzybobójcze oraz przeciwwirusowe. Te samo działanie antydrobnoustrojowe obserwuje się w organizmie człowieka. Pierwszym miejscem działania chrzanu jest jama ustna oraz dziąsła, które chrzan odkaża i dezynfekuje. Spożywanie chrzanu zwiększa również naturalną odporność organizmu człowieka, a także ogranicza ryzyko wystąpienia zatruć pokarmowych po zjedzeniu ciężkostrawnej, tłustej i smażonej potrawy lub nieświadomym skonsumowaniu nieświeżej żywności.

Chrzan na odchudzanie

Chrzan zaliczany jest do ostrych w smaku przypraw, dlatego można doszukiwać się jego wpływu na przyspieszenie przemiany materii lub wzrost wydatkowania energii przez organizm w postaci ciepła, jak to się dzieje w przypadku chilli. Gregersen i wsp. zbadali czy dodatek do potraw m.in. chrzanu wpływa na takie parametry jak termogeneza, apetyt, wydatkowanie energii, spożycie energii oraz bilans energetyczny u ludzi. Niestety nie zaobserwowali żadnych istotnych statystycznie zmian w porównaniu do grupy placebo. Stwierdzono jedynie, że chrzan zmniejszył tętno, natomiast przyczynił się do wzrostu ciśnienia rozkurczowego krwi.

Nalewka z chrzanu

Jak wcześniej wspomniałam, chrzan posiada właściwości rozgrzewające. Na bóle reumatyczne, kręgosłupa czy korzonków przyda się naturalna nalewka z chrzanu, którą należy wcierać w bolące miejsca. Do przygotowania takiej domowej nalewki potrzeba ok. 100 g świeżego, utartego korzenia chrzanu oraz szklankę czystej wódki lub spirytusu. Do słoiczka wrzucamy chrzan i zalewamy alkoholem, po czym zamykamy słoik i odstawiamy na tydzień, aby chrzan miał możliwość uwolnienia do alkoholu związków biologicznie czynnych. Po upływie 7 dni starty chrzan odcedzamy od płynu, a gotową nalewkę przechowujemy w szklanym i szczelnie zamkniętym naczyniu.

Znany nam chrzan warto stosować częściej w codziennej kuchni. Dodaje on wyjątkowego aromatu potrawom mięsnym, podkreśla smak ryb oraz jaj, a przygotowywane z nim przetwory domowe mają dłuższy okres przydatności do spożycia.