Jakie są przyczyny cukrzycy typu 1, typu 2, ciążowej oraz u dzieci?

Aktualizacja: 5 listopada, 2020

Przyczyny cukrzycy w większości przypadków są trudne do poznania i nie zawsze oczywiste. Przeważnie największe znaczenie ma obciążenie genetyczne, czynniki środowiskowe lub stres. Jakie są, więc poszczególne przyczyny cukrzycy typu 1 i 2 oraz cukrzycy kobiet w ciąży i dzieci?

W chorobie, jaką jest cukrzyca, bardzo trudno jest doszukiwać się przyczyn. W większości chorób autoimmunologicznych, w których organizm zaczyna atakować własne tkanki – do rozpoczęcia choroby dochodzi w wyniku aktywacji odpowiednich genów, odpowiedzialnych za postępujące zmiany, pod wpływem różnych czynników. Przeważnie są to czynniki środowiskowe, genetyczne lub osobnicze, żadne jednak z nich nie są w stu procentach przedstawione jako wywołujące chorobę. Przyjrzyjmy się jednak, jakie mogą być czynniki, przyczyniające się do powstania poszczególnych typów cukrzycy.

Cukrzyca typu 1 – przyczyny

Zanim zajmę się przyczynami, należy wyjaśnić, jaki jest mechanizm tego schorzenia. Cukrzyca typu 1, inaczej nazywana insulinozależną, dotyka głównie dzieci i osoby młode, ale jej przypadki pojawiają się także wśród dorosłych. Jest choroba autoimmunologiczną, bowiem organizm atakuje własne tkanki, w tym przypadku komórki beta trzustki i niszczy je, co powoduje niezdolność do wytwarzania insuliny.

Przyczynami takiego zjawiska mogą być w szczególności predyspozycje genetyczne, gdy któreś z rodziców, lub dalszych krewnych chorowało na tę chorobę. Jest bardzo duże prawdopodobieństwo odziedziczenia tego typu cukrzycy, jeżeli mieliśmy taki przypadek w rodzinie, nie oznacza to jednak, iż na 100% będziemy chorzy. Jest wiele czynników, które „aktywują” chorobę, a unikanie ich, może zdecydowanie opóźnić lub nie dopuścić do rozwoju choroby. Fakt jednak, iż w naszym organizmie znajdują się geny, które podatne są na obudzenie, powinien skłonić nas, do zmiany stylu życia. O innych czynnikach, przeczytacie poniżej.

Jednym z owych czynników, z pewnością jest zanieczyszczenie środowiska wokół nas. Tylko i wyłącznie w powietrzu, które na co dzień wdychamy, znajduje się wiele substancji działających kancerogennie (rakotwórczo) oraz takich, które uszkadzają w znaczny sposób, krok po kroku nasze DNA. Te właśnie mikrouszkodzenia, powoli docierają do genów, odpowiedzialnych za aktywację autoimmunologicznej odpowiedzi organizmu w stosunku do trzustki. Jedną z takich substancji jest benzen, znajdujący się w szczególności w dymie papierosowym, ale mogą to również być substancje takie jak:

• alkohol – spożywany w nadmiernych ilościach.
• benzopiren – znajdujący się w dymie papierosowym i spalinach.
• włókna azbestowe – używane do wyrobu tkanin i materiałów budowlanych.
• konserwanty w żywności – w tym glutaminian sodu oraz azotany.
• nikiel – stosowany w produkcji biżuterii.

Prócz zanieczyszczeń powietrza, także jakość pożywienia, może mieć wpływ na rozwój cukrzycy typu 1. W szczególności unikanie antyoksydantów, czyli witaminy A i E, jedzenie nisko odżywczych posiłków, śmieciowego jedzenia z mnóstwem konserwantów i barwników oraz spożywanie nadmiernych ilości tłuszczu i cukrów. Nadmiar cukrów nie jest, jak się powszechnie sądzi przyczyną cukrzycy, ale wiadomo, iż w znaczny sposób, może uszkadzać tkanki, w tym również komórki trzustki. Warto zwrócić także uwagę na przyprawianie potraw, pomocnym może być używanie np.: kurkumy, oregano czy imbiru, które mają właściwości odtruwające i antyrakowe.

Cukrzyca typu 2 – przyczyny

Podobnie jak w przypadku cukrzycy typu 1, typ 2 znajduje swoje podłoże w czynnikach środowiskowych i genetycznych. Zwykle jednak powiązany jest on z otyłością i częściej pojawia się u dorosłych, nawet w późniejszym wieku, niż u dzieci.

Typ 2 cukrzycy polega na nieprawidłowym funkcjonowaniu trzustki, poprzez opóźnione wydzielanie insuliny, lub jej niedobór, co skutkuje zwiększonym utrzymywaniem się wysokiego poziomu cukru we krwi. Zazwyczaj choroba rozwija się dłuższy czas, nie dając na początku żadnych objawów, prócz stałego głodu, nawet po posiłku i często nieznacznie podwyższonego poziomu glukozy. Dopiero nieleczona objawia się bardzo wysokim poziomem glikemii na czczo i może powodować wiele powikłań. Związana jest bezpośrednio z otyłością, która zmniejsza wrażliwość tkanek na insulinę, nieodpowiednią dietą oraz permanentnym brakiem ruchu.

Jako bezpośrednią przyczynę cukrzycy typu 2, można uznać otyłość i nadmierną wagę ciała.

Jako bezpośrednią przyczynę cukrzycy typu 2, można uznać otyłość i nadmierną wagę ciała. Nadmiar kalorii oraz pożywienia skutkuje stałym, wysokim poziomem cukru we krwi, co bezwzględnie przeciąża trzustkę, powodując jej swoiste „wyczerpanie” oraz zaburzenia w wydzielaniu insuliny. Spożywanie pokarmów bogatych w cukry oraz węglowodany proste, przetworzonych, a także napojów słodzonych i sztucznie zagęszczanych, powoduje stały wzrost glukozy oraz opóźnienie reakcji ustroju, na jej obniżanie. Skutkuje to uodpornieniem tkanek, na regulację i działanie insuliny i przeciążenie organizmu nadmiarem cukrów prostych, które zaburzają funkcjonowanie ustroju.

Inną z przyczyn, połączoną z otyłością, jest także brak aktywności fizycznej, który często prowadzi także do nadciśnienia – pogarszającego stan chorej osoby. Powoduje to stały wzrost wagi i coraz trudniej jest pozbyć się nadmiernych kilogramów. Brak ruchu zmniejsza wrażliwość tkanek na insulinę, przez co choroba rozwija się, pogłębiając tym samym insulinooporność organizmu.

Choroba ta jest trudna do wykrycia, gdyż na początku nie daje swoistych objawów. Bezpośrednimi przyczynami jest tzw. „cywilizacyjny” tryb życia, niewłaściwie komponowane pokarmy oraz brak ruchu, związany z pogłębiającą się otyłością. Leczenie polega głównie na redukcji masy ciała i zwiększeniu aktywności, choć w późniejszych fazach wymagane jest także podawanie zastrzyków insulinowych.

Cukrzyca ciążowa – przyczyny

Cukrzyca ciążowa jest wyjątkową formą cukrzycy, dotykającą tylko i wyłącznie wybraną grupę pań, a mianowicie – kobiety w ciąży. Jest to choroba przejściowa, zwykle kończąca się z momentem narodzin dziecka, jednak w większości przypadków kobiety, które przeszły to schorzenie w momencie ciąży, narażone są na zachorowanie na cukrzycę typu 2 w późniejszym okresie.

Przyczyn cukrzycy ciążowej doszukiwać się można głównie w zmianach hormonalnych, zachodzących podczas ciąży. Główną rolę odgrywają hormony takie jak: hormon wzrostu, czy somatotropina kosmówkowa, która odpowiedzialna jest za dostarczenie składników odżywczych przez łożysko do dziecka. W szczególności glukozę oraz żelazo. Z tego właśnie powodu może ona wywoływać nadmierny poziom glukozy we krwi, którym organizm, tak jak w przypadku cukrzycy typu 2, zaczyna być przeciążony i produkuje niewystarczające ilości insuliny. Nie oznacza to jednak, iż ten typ cukrzycy dotyka wszystkie kobiety w ciąży, jednak jeśli odziedziczyło się predyspozycje genetyczne, należy przeprowadzać dokładniejszą obserwację własnego ciała.

Warto dokładnie badać się w ciąży, w szczególności poziom glukozy we krwi, gdyż cukrzyca ciążowa może być poważnym zagrożeniem zarówno dla kobiety, jak i dla płodu.

Cukrzyca u dzieci – przyczyny

Cukrzyca u dzieci jest niestety coraz powszechniejszą chorobą w ostatnich latach. Wiele dzieci cierpi na senność, osłabienie, nadmierne chudnięcie oraz brak siły i energii. Zbadanie przyczyn tego typu schorzenia jest bardzo trudne, ponieważ w większości przypadków nie poznano, co go wywołuje. Można jedynie spekulować na podstawie poznanych już fizjologicznych przyczyn rozwoju choroby, co może mieć diametralny wpływ na jej rozwój.

Jedną z głównych przyczyn mogą być zaburzenia metaboliczne, związane ze zwiększonym zapotrzebowaniem organizmu dziecka na hormon go regulujący, czyli insulinę. Organizm dziecka o prawidłowej wadze jest w stanie samodzielnie poradzić sobie z nadmiarem cukrów prostych, jednak gdy jest obciążony zwiększoną masą tłuszczową (co jest obecnie coraz częstsze), zaczyna się buntować i nie radzić sobie z zapotrzebowaniem na insulinę. W obecnych czasach dzieci prowadzą dietę wysokocukrową, zjadają posiłki bardzo przetworzone, sztuczne, dostarczające im ogromnych, nadmiernych ilości cukrów prostych. Słabnące w drodze ewolucji mechanizmy hormonalne nie radzą sobie z minimalnymi zmianami, czego efektem może być właśnie cukrzyca pojawiająca się już we wczesnych latach dziecięcych.

Predyspozycje genetyczne również mają tutaj znaczenie, gdy jedno z rodziców dziecka lub oboje chorowało na to schorzenie, jest ono tym bardziej narażone na wystąpienie cukrzycy na drodze swego życia.

Dodatkowo brak aktywności fizycznej połączony z niewłaściwą dietą osłabia układ regulujący przetwarzanie cukrów prostych. Nie mówię oczywiście o dzieciach w wieku przedszkolnym, jednak o dzieciach uczęszczających do szkoły oraz nastolatków, które w większości prowadzą siedzący tryb życia, do czego również przymusza ich szkoła.

Jako, iż przyczyny są niejednoznaczne, warto zadbać o prawidłową dietę i ruch swojego dziecka, aby uchronić je, przed niepożądanymi skutkami ubocznymi i poważnymi powikłaniami, jakie niesie ze sobą cukrzyca w wieku dziecięcym. Postępuje ona bowiem bardzo szybko i często zmusza dziecko do zażywania preparatów insulinowych do końca życia.

Reasumując, przyczyny cukrzycy nie są do końca poznane i można jedynie spekulować, co ma wpływ na jej rozwój. Jednak aspekty takie jak: otyłość, obciążenie genetyczne, zanieczyszczenia środowiska, szkodliwe substancje czy brak aktywności fizycznej są bezapelacyjnie czynnikami wpływającymi na ujawnienie się choroby i jej rozwój. Warto zatem, nawet pomimo tego, iż nie podejrzewamy u siebie zagrożenia cukrzycą, przyjrzeć się swojemu trybowi życia, nigdy bowiem nie wiadomo, czy nie posiadamy genów, które mogą objawić się chorobą za 5 czy 10 lat, wtedy może być już za późno na profilaktykę. Poznanie przyczyn zdecydowanie ułatwi uchronienie się przed tą okrutną chorobą.