Niedokwaśność żołądka – objawy, leczenie, dieta

Aktualizacja: 29 kwietnia, 2024

Istnieje wiele czynników mających niebagatelny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie organów wewnętrznych. Mówiąc o właściwej czynności żołądka, organu występującego między przełykiem a dwunastnicą, należy mieć na myśli jego odpowiednia motorykę oraz czynność wydzielniczą. Gdy zaburzeniu ulega wydzielanie soku żołądkowego zawierającego m.in. kwas solny i enzymy trawienne, zaburzony zostaje również cały proces uzyskiwania energii ze spożytego pokarmu.

Niedokwaśność żołądka

Niedokwaśność żołądka, czyli hipochlorydia, jest obecnie problemem powszechnym, a niedocenianym. Hipochlorydia jest schorzeniem, w którym dochodzi do obniżonego, względem osób bez tego problemu, wydzielania soku żołądkowego, które prowadzi do wzrostu pH żołądka. U osób zdrowych pH żołądka mieści się w granicach 1,3–2,5, natomiast u osób z hipochlorydią wartość ta sięga od 3,5 do nawet 6,0.

Wyróżnić można kilka przyczyn powstawania problemu, które mogą występować oddzielnie lub kumulować się. Istotny wpływ na obniżenie wydzielanie soków żołądkowych ma przewlekłe stosowanie inhibitorów pompy protonowej, przepisywanych m.in. pacjentom z chorobą wrzodową, nadżerkowym zapaleniem żołądka lub dwunastnicy oraz osobom z refluksem żołądkowo-jelitowym. Kolejnymi czynnikami są nieprawidłowo skomponowana dieta, alkoholizm generujący szereg niedoborów, a przede wszystkim nieuchronny proces starzenia się organizmu, prowadzący do obniżania wydolności produkcyjnej komórek zlokalizowanych w błonie śluzowej żołądka. Niewątpliwymi czynnikami przyczyniającymi się do rozwoju niedokwaśności są stany po wycięciu pęcherzyka żółciowego, niedokrwistość złośliwa, zarzucenie dwunastniczo-żołądkowe, nieswoiste choroby zapalne jelit, przewlekłe zapalenie trzustki oraz postępowanie paliatywne w przypadku nieoperacyjnych nowotworów żołądka. W generowaniu zaburzeń wydzielania żołądkowego mają swoją rolę również chirurdzy wykonujący w dobrej wierze zabiegi resekcji żołądka lub zespolenia omijające ten narząd w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Problem może z tego powodu być powszechny w grupie pacjentów po operacjach bariatrycznych żołądka, których celem jest zmniejszenie objętości wspomnianego narządu, co powoduje także zmniejszenie ilości przyjmowanego pokarmu i skutkuje w procesie długofalowym utratą masy ciała u pacjentów skrajnie otyłych.

Niedokwaśność żołądka – objawy

Objawy niedokwaśności żołądka są wynikiem zaburzonego procesu trawiennego pokarmu, który w sposób nieodpowiednio strawiony przechodzi do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Osoby z omawianym schorzeniem mogą mieć uporczywe wzdęcia, częste odbijanie, oddawanie gazów, nudności oraz zgagę. Niechętnie sięgają one po mięso i przetwory mięsne, produkty bogatobiałkowe, gdyż właśnie ten makroskładnik trawiony jest w żołądku w niskim pH, które w tej jednostce chorobowej jest zawyżone.

Nieprawidłowo zachodzące procesy trawienia zwiększają ryzyko niedoborów składników odżywczych, które prowadzą do chorób wynikających z niedostatecznej ich podaży. W tej grupie pacjentów powszechne są niedobory witamin B12 i kwasu foliowego, które w dłuższej perspektywie wywołują niedokrwistość megaloblastyczną. Ponadto obniżone wchłanianie stwierdza się w przypadku miedzi, żelaza, cynku i wapnia. Pacjenci mogą skarżyć się na słabe paznokcie, wypadające włosy, poczucie zmęczenia, łamanie kości. Narażeni są także na częstsze zakażenia bakteriami patogennymi, ponieważ kwaśne pH żołądka w warunkach fizjologicznych zabezpiecza przed szkodliwymi mikroorganizmami.

Niedokwaśność żołądka – leczenie

Niedokwasota może poprzedzać raka żołądka o wiele lat, dlatego bardzo ważne jest kontrolowanie tego schorzenia. Jego leczenie powinno być rozpoczęte poszukiwaniem źródła jego wystąpienia, a jeśli uda się go ustalić, wówczas należy w pierwszej kolejności wyleczyć właśnie stwierdzoną przyczynę. W przypadku, gdy hipochlorydia wynika z powodów niemożliwych do wykluczenia lub wyleczenia, stosuje się leczenie objawowe polegające na spożywaniu w trakcie posiłków odpowiednich kombinacji enzymów trawiennych lub zażywaniu leków stymulujących wydzielanie soków żołądkowych.

Niedokwaśność żołądka – dieta

Na pomoc osobom z problemem obniżonej kwasowości żołądka przychodzi natura. Szereg roślin zawiera dobroczynne kwasy organiczne, których spożywanie w sposób łagodny obniża nieprawidłowo zasadowe pH żołądka. Odgrywają one bowiem rolę w utrzymaniu właściwego pH w przewodzie pokarmowym i stanowią źródło niezbędnej energii dla komórek nabłonka wyściełającego jego ściany. Korzystne kwasy organiczne znajdują się w owocach, warzywach i ich przetworach (jak dżemy, powidła, soki, napary itp.), które powinny znaleźć się z jadłospisie osób z omawianym problemem. Wskazuje się na zwiększenie spożycia rabarbaru, cytryn, dzikiej róży, jagód, fig, śliwek, jabłek i octu jabłkowego, a także jarzębiny i żurawiny. Bielecki pacjentom z trudno leczoną niedokwaśnością żołądka zaproponował radykalną modyfikację diety, polegającą na spożywaniu codziennie kilku cytryn i jabłek, piciu 2–3 łyżek soku śliwkowo-figowego oraz piciu herbatki lub spożywaniu powideł z żurawiny i jarzębiny. Uzyskał on pozytywne efekty, natomiast omawiane zmiany dietetyczne mogą być uciążliwe w stosowaniu przez pacjentów. Mojka zaleca spożywanie jogurtów naturalnych ze względu na ich wpływ na zwiększenie wydzielania soków trawiennych, zawartość kwasu mlekowego oraz wysoką wartość odżywczą. Zaleca się również picie słabej kawy, kakao, naparów z pietruszki, mniszka lekarskiego i piołunu, które nasilają wydzielanie soków trawiennych,

W celu niwelowania nieprzyjemnych dolegliwości charakterystycznych dla niedokwaśności żołądka warto ograniczyć spożycie produktów wzdymających, takich jak rośliny krzyżowe (kapusta, kalafior, brokuły) oraz nasiona roślin strączkowych (soczewica, groch, fasola, bób, ciecierzyca).

Nieprawidłowe funkcjonowanie jednego z organów rzutuje na funkcjonowanie pozostałych. W przypadku nieprawidłowej czynności żołądka dochodzi do zaburzenia procesu trawienia białka oraz wchłaniania składników mineralnych i witamin, które wymagają kwaśnego środowiska, występującego w przewodzie pokarmowym wyłącznie w żołądku.