Cholesterol nie-HDL – dlaczego warto zwrócić uwagę na ten parametr?

Wykonujesz lipidogram i przy wynikach skupiasz się głównie na cholesterolu LDL? Sprawdź też cholesterol nie-HDL, który obejmuje cholesterol zawarty w aterogennych lipoproteinach, ponieważ może dostarczyć dodatkowych informacji o ryzyku sercowo-naczyniowym. Dowiedz się, czym jest cholesterol nie-HDL oraz kiedy ma szczególne znaczenie.

Czym jest cholesterol nie-HDL?

Cholesterol nie-HDL (nie-HDL-C) to parametr, który obejmuje cholesterol znajdujący się w aterogennych lipoproteinach. Należą do nich m.in. LDL, IDL, VLDL i ich remnanty oraz lipoproteina(a). Są to lipoproteiny zawierające apolipoproteinę B, które uczestniczą w rozwoju miażdżycy[1].

Parametr nie-HDL możesz wyliczyć na podstawie wyników standardowego lipidogramu. Wystarczy, że od stężenia cholesterolu całkowitego odejmiesz stężenie frakcji HDL [2]:

cholesterol nie-HDL = cholesterol całkowity – HDL-C

W ten sposób otrzymujesz stężenie cholesterolu zawartego we wszystkich lipoproteinach innych niż HDL, w tym w lipoproteinach aterogennych.

Jak interpretować wynik? Wartość docelowa nie-HDL-C zależy od poziomu ryzyka sercowo-naczyniowego. Wynosi on [3]:

• poniżej 100 mg/dl u osób z bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym,
• poniżej 130 mg/dl u osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym,
• poniżej 145 mg/dl u osób z umiarkowanym ryzykiem sercowo-naczyniowym.

Dlaczego warto sprawdzać nie tylko LDL-C?

Chociaż LDL-C pozostaje głównym celem leczenia dyslipidemii, nie zawsze w pełni odzwierciedla obciążenie cholesterolem transportowanym przez wszystkie aterogenne lipoproteiny [4]. Dlaczego? Zwyczajowo LDL-C jest wyliczany w oparciu o wzór Friedewalda, w którym poziom trójglicerydów (TG) jest jednym z elementów obliczeń. Kiedy TG rosną, wynik LDL-C może być mniej dokładny. Natomiast nie-HDL-C oblicza się bezpośrednio jako różnicę między stężeniem cholesterolu całkowitego i HDL-C [5].

Nie oznacza to jednak, że nie-HDL-C zastępuje LDL-C. W aktualnych wytycznych LDL-C pozostaje głównym celem leczenia hipolipemizującego, natomiast nie-HDL-C może stanowić dodatkowy cel i dostarczać informacji o cholesterolu transportowanym przez pozostałe aterogenne lipoproteiny.

Kiedy cholesterol nie-HDL ma największe znaczenie?

Na ten parametr warto zwrócić większą uwagę przede wszystkim wtedy, gdy profil lipidowy nie ogranicza się do podwyższonego LDL-C, ale obejmuje też zaburzenia stężenia trójglicerydów. W takich sytuacjach nie-HDL-C może lepiej uzupełniać ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego [6]. Odgrywa ważną rolę szczególnie [7]:

• przy hipertriglicerydemii – wraz ze wzrostem trójglicerydów rośnie udział lipoprotein bogatych w TG, a nie-HDL-C uwzględnia także cholesterol obecny w tych cząstkach,
• u osób z cukrzycą typu 2 i zespołem metabolicznym – często występuje u nich dyslipidemia aterogenna, obejmująca m.in. podwyższone stężenie trójglicerydów,
• przy otyłości brzusznej – ocena nie-HDL-C jest szczególnie istotna, jeśli współistnieje podwyższone stężenie TG,
• u osób z przewlekłą chorobą nerek – także w tej grupie warto uwzględniać nie-HDL-C przy ocenie profilu lipidowego, szczególnie przy hipertriglicerydemii.

Nie-HDL-C jest również przydatnym parametrem w lipidogramie wykonywanym bez pozostawania na czczo. Jego wyliczenie nie zależy bezpośrednio od stężenia trójglicerydów, co jest szczególnie istotne, gdy ich stężenie jest podwyższone [8].

Gdy zmagasz się z podwyższonym poziomem cholesterolu…

Jeśli wyniki lipidogramu wskazują na podwyższone stężenie cholesterolu, w pierwszej kolejności przyjrzyj się swojemu stylowi życia. Podstawą jest zmiana diety, m.in. zastępowanie nasyconych kwasów tłuszczowych nienasyconymi oraz unikanie przemysłowych izomerów trans, zwiększenie spożycia warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych, nasion roślin strączkowych i orzechów. Warto też włączyć do jadłospisu sterole roślinne, które przy dziennym spożyciu 1,5-3 g mogą obniżyć poziom LDL o 7-12% w ciągu 2-3 tygodni [9]. Ich źródłem może być np. produkowana z olejów roślinnych miękka margaryna kubkowa Optima Cardio.

Ponadto ważne jest, aby [10]:

• zadbać o regularną aktywność fizyczną i prawidłową masę ciała – niska aktywność oraz nadwaga / otyłość zwiększają ryzyko sercowo-naczyniowe,
• nie palić tytoniu – palenie zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Zmiana codziennych nawyków może mieć istotne znaczenie w poprawie profilu lipidowego i ograniczaniu ryzyka sercowo-naczyniowego.

[1] https://journals.viamedica.pl/varia_medica/article/view/63777/47954

[2] https://www.termedia.pl/Fenofibrat-w-swietle-najnowszych-wytycznych-postepowania-w-dyslipidemii-dlaczego-cholesterol-nie-HDL-jest-tak-wazny-,98,32206,1,0.html

[3] https://www.termedia.pl/Fenofibrat-w-swietle-najnowszych-wytycznych-postepowania-w-dyslipidemii-dlaczego-cholesterol-nie-HDL-jest-tak-wazny-,98,32206,1,0.html

[4] https://journals.viamedica.pl/varia_medica/article/view/63777/47954

[5] https://journals.viamedica.pl/varia_medica/article/view/63777/47954

[6] https://journals.viamedica.pl/varia_medica/article/view/63777/47954

[7] https://journals.viamedica.pl/varia_medica/article/view/63777/47954

[8] https://www.termedia.pl/Fenofibrat-w-swietle-najnowszych-wytycznych-postepowania-w-dyslipidemii-dlaczego-cholesterol-nie-HDL-jest-tak-wazny-,98,32206,1,0.html

[9] https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.2903/j.efsa.2012.2693

[10] https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/141216,lipidogram