Jesteś na:

Laktoza – co to jest, produkty zawierające laktozą. Dla kogo dieta bez laktozy?

16 18 20

Kiedy w organizmie występuje niedobór (brak lub obniżenie aktywności) enzymu beta-galaktozydazy, zwanego powszechnie laktazą – niestrawiony cukier mleczny przedostaje się do jelita grubego, gdzie ulega gwałtownej fermentacji pod wpływem obecnej tam flory bakteryjnej. Produkty tego procesu razem z niezhydrolizowaną laktozą działają drażniąco i wzdymająco na przewód pokarmowy, nasilając objawy nietolerancji.

Co to jest laktoza

Laktoza zwyczajowo nazywana również cukrem mlecznym obecna jest nie tylko w mleku krowim, ale również w mleku innych ssaków, w tym w pokarmie kobiecym. Zawartość laktozy w świeżym mleku krowim mieści się w przedziale 4,5–5,2% (tab.1). To właśnie ten dwucukier odpowiedzialny jest za przyjemny, lekko słodkawy smak mleka, którego słodycz jest równa około 10–15% słodyczy sacharozy [2]. Do trawienia cukru mlecznego niezbędna jest laktaza (Beta-galaktozydaza) – enzym występujący w nabłonku jelitowym. Jej biologicznym celem jest rozkład cukru mlecznego do glukozy i galaktozy. Zaburzenia trawienia laktozy prowadzą do gromadzenia się tego dwucukru w przewodzie pokarmowym, a co za tym idzie wystąpienia objawów nietolerancji (biegunka, uczucie przelewania w brzuchu, ból brzucha, nudności, wzdęcia i gazy) [3]. Brak zdolności lub ograniczona zdolność syntezy w jelicie cienkim enzymu laktazy określana jest jako nietolerancja laktozy.

Produkty zawierające laktozę

Należy pamiętać, iż laktoza to nie tylko składnik mleka i jego przetworów, lecz także  dwucukier ten w postaci ukrytej występuje w wielu produktach żywnościowych oraz farmaceutycznych (syropy, otoczki tabletek). Nie bez znaczenia osobom z hipolaktazją zaleca się szczegółowe analizowanie etykiet środków spożywczych, a co za tym idzie –  świadomy wybór produktów. Laktoza bowiem dodawana jest do pieczywa cukierniczego, płatków śniadaniowych, zup i sosów typu instant, margaryn, czekolad, a nawet wyrobów mięsnych, celem poprawy smaku, zapachu i konsystencji [4].

Tabela 1. Zawartość laktozy w wybranych produktach spożywczych

Środek spożywczy zawartość laktozy w 100 g produktu
mleko odtłuszczone, w proszku 51
mleko pełne, w proszku 39
czekolada mleczna

 ok. 10

mleko krowie 3,2 % tłuszczu 4.6
mleko kozie 4,4
maślanka 0,5% tłuszczu 4,7
jogurt naturalny 2% tłuszczu 4,6
kefir 2% tłuszczu 4,1
śmietana 18% tłuszczu 3,6
ser biały półtusty 3,2
ser typu „Feta” 1
ser żółty 0,1

Dieta bez laktozy

Postępowanie terapeutyczne wskazane jest wyłącznie u osób, u których występują objawy kliniczne nietolerancji laktozy. Osobom ze stwierdzoną nietolerancją cukru mlecznego najczęściej zaleca się dietę z wykluczeniem mleka i jego przetworów, choć w tym przypadku postępowanie dietetyczne powinno być dobrane indywidualne, gdyż całkowita eliminacja tego cukru z diety nie zawsze jest konieczna. W praktyce zakłada się, iż większość osób ze stwierdzoną nietolerancją laktozy może spożywać średnio 12 g/dzień tego cukru, co odpowiada jednej szklance mleka. Przyswajanie niewielkiej ilości laktozy uzależnione jest od indywidualnej tolerancji oraz występujących objawów ze strony przewodu pokarmowego po spożyciu określonych produktów spożywczych. W zależności od stopnia nasilenia objawów można stosować trzy strategie postępowania: całkowita rezygnacja z produktów mlecznych, ograniczenie spożycia produktów zawierających laktozę, zastosowanie preparatów farmakologicznych (kapsułki z egzogenną beta-galaktozydazą) [1,3]. Należy mieć na względzie fakt, iż każda dieta eliminacyjna może prowadzić do niedoborów. W związku z powyższym osobom, które nie mogą spożywać mleka i jego przetworów zaleca się zastąpienie mleka krowiego napojami roślinnymi wzbogaconymi w wapń i witaminy z grupy B.

Co pomaga, a co szkodzi, czyli ogólne zalecenia diety bezlaktozowej:

  • Mając na względzie fakt, iż każda dieta eliminacyjna może prowadzić do niedoborów pokarmowych zwłaszcza witamin i składników mineralnych, należy zadbać o  racjonalny dobór poszczególnych grup produktów jako alternatywnego źródła mleka i produktów mlecznych, które są doskonałym źródłem wapnia, pełnowartościowego białka, witamin (A, B1, B2, B12) i składników mineralnych (magnez, potas, cynk).
  • Zmniejszenie aktywności beta-galaktozydazy (wtórna nietolerancja laktozy) często jest wynikiem wielu schorzeń takich jak: choroba bakteryjna, rotawirus, nadużywanie alkoholu czy choroba Leśniowskiego-Crohna. Ta wtórna postać nietolerancji ma charakter przejściowy i mija wraz z regeneracją uprzednio zniszczonych kosmków jelitowych [4]. W tym przypadku wyklucza się produkty zawierające cukier mleczny do czasu ustąpienia chorób będących bezpośrednią przyczyną nietolerancji [3].
  • Komponując dietę dla osoby z hipolaktazją należy zastępować mleko i produkty mleczne środkami spożywczymi bogatymi przede wszystkim w makroskładniki: wapń, magnez, potas, witaminy B2 i B12 oraz cynk. Do codziennej diety warto włączyć np. migdały, orzechy, tofu, które stanowią dobre źródło wapnia. Jednocześnie należy unikać produktów zawierających kwas szczawiowy (szpinak, rabarbar, szczaw), który utrudnia wchłanianie tego pierwiastka [4].
  • Dobrym zamiennikiem mleka krowiego jest mleko sojowe i jego przetwory (wzbogacane w witaminy i składniki mineralne).
  • Znane i cenione z uwagi na walory smakowe i wartość odżywczą mleczne napoje fermentowane (jogurt, kefir, maślanka), dzięki obecności żywych kultur bakterii fermentacji mlekowej doskonale sprawdzą się u osób z objawami nietolerancji laktozy. Bakterie te bowiem zawierają enzym beta-D-galaktozydazę, który rozkłada znaczną część laktozy, dzięki czemu są bezpieczniejsze w spożyciu aniżeli mleko surowe/pasteryzowane [2].
  • Osobom ze stwierdzoną ciężką postacią nietolerancji cukru mlecznego zaleca się unikanie produktów zawierających nawet niewielkie ilości mleka i przetworów mlecznych, co jest związane z koniecznością wyeliminowania z diety także niektórych rodzajów pieczywa (pieczywo z dodatkiem mleka, bułki maślane, pieczywo cukiernicze), zup w proszku, konserw mięsnych.
  • Bezwzględnie należy czytać etykiety, sprawdzając skład poszczególnych produktów spożywczych, bowiem mogą one zawierać dodatek mleka, mleka w proszku, serwatki, a nawet samej laktozy.

Współczesna medycyna rozwinęła się na tyle, aby móc zdiagnozować różne postaci nietolerancji laktozy i podjąć odpowiednie postępowanie terapeutyczne. Ogromną rolę w zachowaniu zdrowia odgrywa smaczna, pełnowartościowa i zbilansowana pod względem zapotrzebowania na energię i składniki pokarmowe dieta. Osobom zmagającym się z problemem nietolerancji cukru mlecznego zaleca się wizytę u wykwalifikowanego dietetyka, który zadba o właściwą dietę oraz prawidłowy dobór produktów zastępujących mleko i jego przetwory, celem uzupełnienia możliwych niedoborów pokarmowych.

Literatura:

  1. Cichocka A. 2012. Dieta dla osób dorosłych z nietolerancją laktozy. Medycyna praktyczna dla pacjentów, dieta.mp.pl/diety/diety_w_chorobach/75727,dieta-dla-osob-doroslych-z-nietolerancja-laktozy.
  2. Świderski F., Waszkiewicz – Robak B. (red.) 2010. Towaroznawstwo żywności przetworzonej z elementami technologii. Wydawnictwo SGGW, Warszawa.
  3. Włodarek D. Postępowanie żywieniowe u pacjentów z nietolerancją laktozy. Żywność dla zdrowia, www.zywnoscdlazdrowia.pl.
  4. Zatwarnicki P. 2014. Nietolerancja laktozy – przyczyny, objawy, diagnostyka. Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne, 4, 273-276.

Oceń
Laktoza – co to jest, produkty zawierające laktozą. Dla kogo dieta bez laktozy? - 7.0/10. Oddano 13 głosy.
ponad miesiąc temu

Twoja opinia jest ważna. Zarówno dla nas jak i innych osób korzystających z naszego serwisu.

Twój adres e-mail nie będzie opublikowany.
Obowiązkowe pola są oznaczone

Chcesz być na bieżąco?