Jesteś na:

Fosfor – nadmiar i niedobór. Produkty bogate w fosfor

16 18 20

Przeciętna podaż fosforu w  krajach UE wśród osób dorosłych (powyżej 18 lat) waha się od 1000 do  1767 mg na dobę. W Polsce średnie jego spożycie wraz z dietą nie wybiega poza zakres norm, wynosi bowiem blisko 1208 mg/dobę. Zapotrzebowanie na fosfor różni się w zależności od płci, wieku, a także stanu fizjologicznego. Dla przykładu u dzieci i młodzieży potrzeba dostarczenia niezbędnej ilości fosforu wiąże się z jego wykorzystaniem do budowy kości, mięśni oraz tkanek. Fosfor jako jeden ze składników mineralnych jest niezbędny w okresie intensywnego wzrostu w czasie dojrzewania płciowego naszych pociech. U ludzi dorosłych zapotrzebowanie związane jest m.in. z zachodzącą przebudową kośćca.

Dzienna zalecana norma spożycia fosforu dla chłopców i dziewcząt ( 10–18 lat) jest jednakowa i wynosi 1250 mg/dobę, dla dorosłych mężczyzn i kobiet (18–75 lat i więcej) wartości te są niższe i sięgają 700 mg/dobę.

Czy fosfor rzeczywiście jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu? Jakie konsekwencje zdrowotne płyną z jego niedoboru bądź nadmiaru? Z jakich produktów możemy dostarczyć wymaganą dla naszych organizmów ilość? Na te i inne pytania znajdziecie Państwo odpowiedź w dzisiejszym artykule. Zapraszamy do lektury!

Fosfor w organizmie

Jeden z głównych magazynów fosforu w organizmie człowieka stanowią jego kości (ok. 80% całej ilości tego składnika). Pozostałe 20% rozmieszczone jest w tkankach i płynach ustrojowych. Pierwiastek ten wchodzi w skład białek, tłuszczów, węglowodanów, kwasów nukleinowych, a nawet wysokoenergetycznych związków. Bierze udział w procesach przemiany materii (reakcje kataboliczne, reakcje anaboliczne), będąc składnikiem kwasów nukleinowych wspomaga namnażanie się komórek w ustroju, zaś jako jony fosforanowe warunkuje zachowanie prawidłowego odczynu środowiska wewnętrznego.

W wyniku przemian ustrojowych stopień wchłanialności fosforu organicznego sięga 30%–60%. Przyswajalność ta wynika z biodostępności pierwiastka, obecności składników lub związków zdolnych do wiązania fosforu (np. aluminium, kwas nikotynowy czy wapń) czy stopnia aktywacji receptorów witaminy D w przewodzie pokarmowym.

Fosfor – nadmiar

W świetle dostępnych badań brak jest wystarczających dowodów odnośnie przewlekłego zatrucia fosforem znajdującym się w żywności. Nie oznacza to jednak, że nadmierna jego podaż pozostaje dla naszych organizmów obojętna. Wysokie stężenie fosforu może wykazywać niekorzystny wpływ na stopień przyswajalności takich składników mineralnych jak: żelazo, miedź, magnez, wapń czy cynk. U zdrowego człowieka objawy przedawkowania bywają dość pospolite i wynikają częściej z przedawkowania suplementów diety, w których jednym ze składników był właśnie fosfor. Najczęściej odnotowanymi dolegliwościami, zgłaszanymi przez pacjentów były: nudności, wymioty, a nawet biegunki.

Z klinicznego punktu widzenia nadmiar fosforu (hiperfosfatemia) stanowi kluczowy czynnik zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej u osób ze stwierdzoną przewlekłą chorobą nerek. Zbyt wysokie stężenie pierwiastka w surowicy krwi zwiększa ryzyko powikłań mocznicowych, w tym m.in. zwapnień w sercu i układzie naczyniowym czy chorób kości. W celu wyrównania gospodarki fosforanowej, w leczeniu hiperfosfatemii wykorzystuje się odpowiednio skomponowany plan żywieniowy, często połączony z farmakoterapią (doustne leki wiążące fosforany w przewodzie pokarmowym).

Niedobór fosforu

Jak łatwo zauważyć z tabel składu i wartości odżywczej żywności, fosfor jest jednym z powszechniej występujących makroskładników żywności, stąd rzadko stwierdza się jego niedobory. Potencjalne ryzyko może być związane z nadmierną konsumpcją alkoholu, zbyt długą terapią leczenia nadkwaśności wodoretlenkiem glinku tworzącym z fosforem kompleksy niezdolne do trawienia czy wdrożone żywienie pozajelitowe pacjentów w ciężkim stanie lub po przebytym urazie.

Niedobór fosforu w organizmie może manifestować się osłabieniem siły mięśni, osłabieniem kośćca, krzywicą u dzieci i osteomalacją u osób dorosłych, a także większą podatnością na infekcje. Łagodny niedobór (łagodna hipofosfatemia) może być także częstym powikłaniem nadczynności przytarczyc i przebiegać całkowicie bezobjawowo.

Produkty bogate w fosfor

Z uwagi na stosunkowo szeroką gamę produktów zawierających w składzie fosfor, warto wspomnieć o najlepszych źródłach tego makroskładnika, do których zaliczymy:

  • produkty mięsne, podroby, ryby (140350 mg w 100 g),
  • jaja kurze a konkretnie żółtko jaja (587 mg w 100 g),
  • sery podpuszczkowe (do 550 mg w 100 g),
  • suche nasiona roślin strączkowych (ok. 400 mg w 100 g),
  • pieczywo i produkty zbożowe (70460 mg w 100 g).

Należy przy tym zaznaczyć, że w tych ostatnich fosfor występuje częściowo pod postacią fitynianów, cechujących się niską biodostępnością. W trakcie fermentacji ciasta czy wypieków chleba obecny w ziarnach zbóż enzym – fitaza, skutecznie rozkłada część fitynianów uwalniając z kompleksu fosfor, a tym samym umożliwiając jego absorpcję w organizmie.

Niektóre produkty są niejako fortyfikowane (wzbogacane) o fosfor, który pod postacią fosforanów dodawany jest w trakcie procesów technologicznych żywności np. do napojów typu coca-cola, wędlin, wypieków cukierniczych, a nawet topionych serów.

 

Literatura:

  1. Kozłowska L.: Źródła fosforu w diecie  a ryzyko powikłań mineralnych i kostnych u osób z przewlekłą  chorobą nerek. Bromat. Chem. Toksykol. – XLV, 2012, 3, str. 822- 826.
  2. Nowicki M.: Związki wiążące fosforany  mity i fakty. NEFROL. DIAL. POL. 2008, 12, 108-112.
  3. Kunachowicz H., Przygoda B., Nadolna I. i wsp.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wyd. II rozszerzone. Wydawnictwo lekarskie PZWL, Warszawa 2017.
  4. Erdman J.W., MacDonald I.A., Zeisel S.H. (eds.): Present knowledge in nutrition. 10th edition. John Wiley & Sons, 2012.
  5. Scientific opinion on dietary reference values for phosphorus. EFSA Panel on dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). EFSA Journal 2015, 13(7), 4185.
  6. Vitamin and mineral safety. 3rd Edition (2013). Council for Responsible Nutrition (CRN) www.crnusa.org
  7. European food safety Authority (EFSA). Tolerable Upper Intake Levels for Vitamins and Minerals. Opinion of the scientific Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies on a request form Commission Related to the Tolerable Upper Intake Level of Phosphorous. 2006, 447-460. http://www.efsa.europa.eu/en/ndatopics/docs/ndatolerableuil.pdf
  8. Jarosz M. i in. Normy Żywienia dla populacji Polski. IŻŻ,  Warszawa, 2017.

Kup dietę już za 20zł

Zobacz >>

Oceń
Fosfor – nadmiar i niedobór. Produkty bogate w fosfor - 10.0/10. Oddano 1 głosy.
dietetyk kliniczny Tomasz Chudziński
ponad miesiąc temu Dietetyk ze specjalizacją z dietetyki klinicznej i sportowej. Absolwent wydziału Nauk Medycznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. W pracy z klientem stawia przede wszystkim na otwartość, profesjonalizm i podejście holistyczne.

Opinie

  • donatello 12.02.2018, 5:12

    Niedobór fosforu u kulturysty sprzyja łamliwości kości podczas podnoszenia większych ciężarów. Na szczęście nie mam z nim problemu, ponieważ moja dieta jest odpowiednio zbilansowana oraz wysokobiałkowa, ponieważ moim celem jest rozbudowa masy mięśniowej. Ponadto stosuję preparaty, które zawieraja argininę, karnitynę, witaminy z grupy B oraz magnez. Wszystko to przyczynia się do szybkiego progresu i braku problemów ze stagnacją.

    Odpowiedz

Napisz swoją opinię

Twoja opinia jest ważna. Zarówno dla nas jak i innych osób korzystających z naszego serwisu.

Twój adres e-mail nie będzie opublikowany.
Obowiązkowe pola są oznaczone

Chcesz być na bieżąco?