Jesteś na:

Wzajemny wpływ genów i diety na występowanie nowotworów

16 18 20

Jak wiemy nowotworzenie jest procesem wieloetapowym, mogącym zacząć się mutacją onkogenną DNA pojedynczej komórki. Chemoprewencja mylona jest z chemioterapią, jednakże zasadniczo się od niej różni.



Czym jest chemoprewencja?

Chemoprewencja jest to metoda polegająca na stosowaniu naturalnych lub syntetycznych substancji w celu zahamowania lub opóźnienia procesu karcynogenezy (nowotworzenia). W przeciwieństwie do chemioterapii, chemoprewencja może ingerować już nawet w najwcześniejsze etapy procesów nowotworzenia – jej działanie polega wtedy na zlikwidowaniu zmian kancerogennych lub ich znaczącym opóźnieniu. Przede wszystkim jednak ma działanie hamujące inicjację i promocję. Chemioterapia jest metodą stosowaną podczas występowania już zaawansowanych zmian nowotworowych i cechuje się zdecydowanie większą inwazyjnością dla osoby chorej.

Chemoprewencja jako wyodrębnione pojęcie pojawiła się w 1976 roku, jest więc nowa i stosunkowo mało znana jako dziedzina naukowa. Wszystko zaczęło się od dr Michaela B. Sporon’a, który na podstawie swoich obserwacji wywnioskował, że istnieją środki zarówno syntetyczne jak i naturalnie występujące w żywności, za pomocą których możemy obniżać częstość występowania nowotworów. Dr Sporon doszedł do tego wniosku po wieloletnich obserwacjach, kolejnych ciągle nieskutecznych terapii, mających na celu leczenie nowotworów.

Składniki chemoprewencyjne

Do najbardziej znanych czynników chemoprewenycjnych występujących w pożywieniu należą: sulforafan, kurkumina, resweratrol, sybilina, galangina, disiarczek allilu. Są to związki, które wykazują niskie działanie uboczne i charakteryzują się dość niską toksycznością, zdolnością do unieszkodliwiania karcynogenów jak i również  zatrzymania działania negatywnych skutków powstałych w komórkach.

Czynniki chemoprewencyjne, jak wcześniej wspominałam, mogą zdecydowanie opóźnić procesy powstawania zmian nowotworowych u osób, które są na nie narażone lub są w grupie zwiększonego ryzyka. Ogólny mechanizm chemoprewencji polega na ochronie komórek przed powstawaniem szkodliwych zmian. W komórkach, które nie są poddane ochronnemu wpływowi czynników chemoprewencji, dochodzi do wielu zmian genetycznych i epigenetycznych (czyli dziedziczonych pozagenowo), które mogą być powstrzymywane przez niektóre wcześniej wymienione związki chemiczne. Działanie to ma polegać na zapobieganiu inicjacji kancerogenezy, poprzez ingerowanie w metabolizm rakotwórczych czynników i zahamowanie ich aktywacji do metabolitów aktywnych lub pobudzaniu ich detoksykacji.

Ogólnie czynniki chemoprewencji możemy podzielić na:

  • czynniki blokujące inicjację nowotworzenia (cancer blocking agent) – należą do nich sulforafan i genisteina;
  • czynniki hamujące promocję i progresję komórek przednowotworowych do komórek złośliwych (cancer-suppressing agent) – należą do nich sulforafan, kurkumina, resweratrol, kwercetyna;
  • czynniki działające na wszystkich etapach nowotworzenia.

Chemoprewencja odbywa się poprzez modulację działania enzymów, szczególnie z rodziny CYP450, odpowiedzialnych w dużej mierze za metabolizm ksenobiotyków. Inne sposoby działania chemoprewencji to wyłapywanie wolnych rodników i innych czynników, które mogą uszkadzać DNA oraz pobudzenie komórkowych procesów naprawczych.

Chemoprewencja może również, jak już wcześniej wspomniałam, działać w czasie etapów promocji i progresji nowotworu. Działanie to opiera się przede wszystkim na hamowaniu procesów zapalnych, obniżaniu poziomu wolnych rodników, wstrzymywaniu podziałów komórek nowotworowych, promowaniu różnicowania się komórek oraz sprzyjaniu apoptozie (programowanej śmierci komórek).
W jakich produktach żywieniowych szukać chemoprewentyków?

Produkty zawierające składniki chemoprewencyjne

W produktach spożywanych przez nas na co dzień występuje cały szereg substancji mających charakter chemoprewentyków. Do najbardziej skutecznych należą naturalne składniki warzyw allium, możemy je znaleźć m.in. w czosnku, cebuli, porze i szczypiorku. Zawarty w nich disiarczek diallilu, siarczek allilu oraz trisiarczek diallilowy zwiększają gęstość GST i NQ01 w nowotworach wątroby i okrężnicy u szczurów. Na czosnek jednak należy uważać, ponieważ jego nadmiar może szkodzić. Kolejną substancją, która występuje w spożywanych przez nas warzywach jest indolo-3-karbinol, to związek chemiczny występujący powszechnie w kapustnych – jarmużu, brukselce, brokułach. Badania potwierdziły jego skuteczność. Działa on na zwiększenie aktywności NQ01 i GST. Również wyizolowany z brokułów w naturalny sposób, a także syntetyczny sulforafan jest jednym z silniejszych induktorów GST i NQ01, ma on bardzo silne działanie hamujące podział komórek nowotworowych.

Dużo ostatnimi czasy również mówi się o chemoprewencyjnym działaniu produktów z soi – badania na szczurach i myszach dowiodły, że produkty te hamują nowotwory indukowane przez nitrozoaminy w modelach eksperymentalnych (szczury i myszy) – okazało się, że dieta wzbogacona o izoflawony, genisteinę i daidzeinę – zdecydowanie poprawia stan zdrowia chorych osobników. Innym składnikiem, który powszechnie jest przez nas stosowany – a ma właściwości antynowotworowe i przeciwmutagenne jest diosmetyna (z rodziny flawonoidów), możemy znaleźć ją w mięcie oraz w oregano. Flawonoidy to niezwykle istotne substancje dla zdrowia organizmu dowiedz się, w jakich produktach możesz je znaleźć.

Kolejną substancją, która występuje naturalnie w pożywieniu jest kwas oleanowy, należący do rodziny triterpenoidów. Znajduje się naturalnie w czosnku i w oliwkach, a także w oliwie z oliwek. Jest znany od początku lat 90-tych jako środek o właściwościach antynowotworowych, anty-zapalnych oraz cytoprotekcyjnych. Na podstawie jego budowy chemicznej, naukowcy opracowali nowe związki chemoprewencyjne o podobnej strukturze, jednak o silniejszych właściwościach.

Dzięki szerokiemu spektrum wykazywanej aktywności biologicznej związkiem zaliczanym do chemoprewentyków jest również kurkumina, którą uzyskuje się z kłączy kurkumy – ostryżu długiego. Jest substancją, która powoduje wiele prozdrowotnych efektów w walce z nowotworami, jest to m.in. hamowanie aktywacji kancerogenu, stymulacja detoksykacji karcynogenu, ma szerokie działanie przeciwzapalne, indukuje śmierć komórkową nowotworu, a także hamuje naciekanie i powstawanie przerzutów. Liczne badania kliniczne nie udowodniły skutków ubocznych jej spożywania. Można dzięki temu stosować ją w leczeniu wielu schorzeń, takich jak zapalenia przewlekłe, nowotwory czy zmiany przednowotworowe. Jednym z najważniejszych badań było podawanie kurkuminy pacjentom chorym na raka jamy ustnej (62 pacjentów) – okazało się, że u 10% z nich wykazano znaczne zmniejszenie uszkodzonych tkanek i poprawę ich stanu ogólnego.

Podsumowując, chemoprewencja z wykorzystaniem związków naturalnie występujących w roślinach jest uzasadniona pod wieloma względami. Związki te mają wiele zalet, są niedrogie, szeroko dostępne, a także nie są cytotoksyczne w stosunku do zdrowych komórek w organizmie osoby chorej. Badania, które udowodniły korzystne działanie chemoterapeutyków – nie są jednak do końca wiarygodne, jedynym tego powodem jest fakt, że zostały przeprowadzone na zbyt małej ilości osób chorych. Podejrzewa się jednak, że z biegiem czasu wiedza na ten temat zostanie znacząco poszerzona, dając przy tym nadzieję chorym na odzyskanie pełnego zdrowia. Warto jednak pamiętać, że dieta bogata w warzywa, o których wcześniej wspominałam – ma korzystny wpływ na nasze zdrowie. Dlatego właśnie zaleca się spożywanie dużej ilości surowych warzyw. Mają one wpływ nie tylko na naszą codzienną witalność, ale również mogą uchronić nas przed strasznymi w skutkach chorobami nowotworowymi.

Literatura:

  • artykuł: M.A.Szczepański, A.Gruszka, „Chemoprewencyjne i przeciwnotworowe właściwości kurkuminy”,   Nowotwory, Jurnals of Oncology, str. 377-384, 2009, volume 59/5.
  • wykład: „Biochemia stresu oksydacyjnego. Chemoprewencja – rola genów antyoksydacyjnych z dnia: 16.11.2012 – Zakład biotechnologii medycznej, Uniwersytet Jagieloński w Krakowie.
  • http://pl.wikipedia.org/wiki/Chemoprewencja – dostęp: 11/05/2015, 12:25.

Oceń
Wzajemny wpływ genów i diety na występowanie nowotworów - 9.0/10. Oddano 4 głosy.
ponad miesiąc temu

Twoja opinia jest ważna. Zarówno dla nas jak i innych osób korzystających z naszego serwisu.

Twój adres e-mail nie będzie opublikowany.
Obowiązkowe pola są oznaczone

Chcesz być na bieżąco?