Szpiczak mnogi – objawy, leczenie rokowania. Dieta przy szpiczaku mnogim

16 18 20

Nowotwory hematologiczne stanowią zróżnicowaną grupę chorób. Spośród nich trzecim najczęściej występującym jest szpiczak mnogi. Szacuje się, że zachorowalność na szpiczaka na świecie wynosi od 1 do 8 na 100 000 mieszkańców. Wyższa jest w krajach półkuli zachodniej. W Europie wynosi 5,5 na 100 000, z kolei w USA – 5,9 na 100 000 mieszkańców [1].

Szpiczak mnogi

Szpiczak mnogi jest rozsianym nowotworem, który powstaje z komórek plazmatycznych. Te zmienione nowotworowo nazywane są również komórkami szpiczakowymi. Komórki plazmatyczne wchodzą w skład komórek układu odpornościowego. Jeśli pracują prawidłowo, wówczas produkują przeciwciała, dzięki którym pomagają w walce z infekcjami. W przypadku zachorowania na szpiczaka komórki plazmatyczne uwalniają tylko jeden typ przeciwciał, który nie spełnia żadnych użytecznych funkcji. DNA komórek plazmatycznych zostaje uszkodzone, co powoduje ich przemianę w komórki nowotworowe. W odróżnieniu od wielu innych rodzajów nowotworów szpiczak zazwyczaj nie występuje pod postacią guzków czy guzów (choć są od tego wyjątki). Komórki szpiczakowe dzielą się bowiem normalnie i rozprzestrzeniają w szpiku kostnym. Nowotwór atakuje liczne miejsca w organizmie. Przedostaje się tam, gdzie szpik kostny jest zwykle aktywny. U osób dorosłych dotyczy to najczęściej kręgosłupa, czaszki, miednicy i klatki piersiowej, a także obszarów wokół barków i bioder [2].

Szpiczak mnogi – objawy

Szpiczak mnogi może dawać następujące objawy kliniczne:

  • niedokrwistość – jest ona najczęściej rozpoznawanym objawem choroby. Występuje w 73% przypadków;
  • zmiany osteolityczne w kościach – pojawiają się u 66% chorych;
  • bóle kostne o dużym nasileniu – dotyczy to ponad połowy pacjentów. W przypadku pojawienia się silnych bólów chorzy zazwyczaj w pierwszej kolejności trafiają do reumatologa lub ortopedy zamiast do hematologa;
  • niewydolność nerek – występuje w ok. 20% przypadków;
  • nawracające infekcje dróg moczowych;
  • zwiększone stężenie wapnia – dotyczy 13% chorych. W jego wyniku pojawić się mogą nudności, wymioty, wielomocz, hiperkalcemia, a także bóle głowy czy nawet zaburzenia świadomości;
  • amyloidoza – pojawia się w ok. 4% przypadków szpiczaka;
  • nawracające zakażenia bakteryjne – uznaje się, że mają one miejsce, gdy w ciągu 12 miesięcy wystąpią więcej niż 2 epizody zakażeń [3].

Szpiczak mnogi – leczenie

Pomimo znacznej poprawy szansy przeżycia, będącej konsekwencją wprowadzenia nowych leków, szpiczak mnogi nadal pozostaje nieuleczalną chorobą. Sposób leczenia uzależniony jest od postępu choroby, a także od stopnia, w jakim organizm jest przez nią dotknięty. W ostatnich latach najczęściej stosowanymi metodami leczenia są różne rodzaje chemioterapii, sterydy, a także wysokodawkowa terapia i transplantacja komórek pnia. Grupa dostępnych leków jest szeroka. Dodatkowo na rynek wprowadzane są nowe specyfiki. Wśród tych stosowanych w ostatnim czasie wymienia się najczęściej Thalidomid, Velcade oraz Revlimid.

Dostępne są również leki wspomagające. Są one przydatne przy leczeniu objawów i komplikacji zdrowotnych związanych z wystąpieniem szpiczaka. Do tej grupy zaliczyć możemy leki zwane bisfosfonianami, które stosowane są w leczeniu choroby oraz w przypadku występowania bólów kości, jak również erytropoetynę, znajdującą zastosowanie w leczeniu anemii [2].

Zanim zaczęto stosować nowe leki, leczenie polegało głównie na ustaleniu, czy pacjent jest kandydatem do chemioterapii dużymi dawkami wspomaganej transplantacją krwiotwórczych komórek macierzystych, które pobierane są najczęściej z krwi obwodowej. Obecnie, kiedy stosowane są nowe leki, kwalifikacja do chemioterapii i transplantacji jest mniej oczywista. Może być ona odłożona do czasu nawrotu choroby [4].

Szpiczak mnogi – rokowania

Obecnie często stosuje się połączenie leków w schematach trój- czy nawet czterolekowych. Skutkuje to dużym (90–100%) odsetkiem odpowiedzi na leczenie. Dodatkowo większość pacjentów leczonych w ten sposób osiąga remisję całkowitą lub bardzo dobrą częściową. W literaturze podkreśla się, że taki sposób leczenia przyczynił się do ponad dwukrotnego przedłużenia czasu przeżycia w porównaniu z pacjentami, u których go nie podejmowano. W wyniku zastosowania wspomnianych leków możliwe jest uzyskanie poprawy czynności nerek u 80–94% chorych. Dla porównania przy konwencjonalnej chemioterapii taką poprawę obserwuje się u około 60% chorych.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że zgodnie z przeprowadzonymi badaniami wczesna transplantacja skutkuje lepszą jakością życia. Nie znamy jednak jeszcze odpowiedzi na pytanie, czy wydłuża ona całkowity czas przeżycia oraz czas wolny od progresji choroby [4].

Szpiczak mnogi – dieta

Szpiczak mnogi jest niezwykle złożoną jednostką chorobową. Do każdego chorego podejść należy indywidualnie. Dotyczy to również diety. Dlatego nie ma jednego sposobu odżywiania, który będzie właściwy dla wszystkich pacjentów. Przy układaniu jadłospisu dla chorego należy zwrócić uwagę na stadium zaawansowania szpiczaka, a także ewentualne objawy ze strony układu pokarmowego wynikające z przyjmowania silnych leków.

Wyróżnić możemy jednak kilka wspólnych cech, które powinna mieć dieta dla osoby chorej na szpiczaka mnogiego.

  • Głównym celem diety przy szpiczaku jest dostarczenie wszystkich niezbędnych składników odżywczych, a także wzmocnienie organizmu w walce z chorobą.
  • Warto zadbać o to, aby w jadłospisie znalazły się ryby (zwłaszcza morskie, bogate w kwasy EPA i DHA). Z przeprowadzonych badań wynika, że mogą one chronić przed ryzykiem powstania i rozwojem nowotworów szpiku.
  • Ze względu na osłabienie i ból kości, które często pojawiają się u chorych, w diecie powinny znaleźć się produkty bogate w wapń. Składnik ten znajdziemy m.in. w mleku i jego przetworach. Należy pamiętać jednak, iż w przypadku niewydolności nerek dieta nie powinna zawierać nadmiaru produktów bogatych w sód i fosfor (np. ser żółty, ser feta).
  • Choremu, który nie odczuwa działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego wywołanych stosowanymi lekami, zaleca się spożywanie produktów z pełnego ziarna. Na talerzu powinny znaleźć się np. chleb razowy, grube kasze, płatki owsiane, pełnoziarnisty makaron.
  • Do diety włączyć należy owoce. Są one bardzo dobrym źródłem antyoksydantów, które korzystnie wpływają na funkcjonowanie układu odpornościowego. Pomocny może okazać się również resweratrol, który znajdziemy m.in. w winogronach czy borówkach. Badania udowodniły, iż wykazuje on silne działanie przeciwzapalne. Jest to istotne w kontekście osłabionej odporności, która związana jest ze szpiczakiem.
  • Bardzo ważnym składnikiem diety są warzywa. Ich również nie powinno zabraknąć w jadłospisie pacjenta.
  • Mówiąc o diecie, nie możemy zapomnieć o odpowiednim nawodnieniu organizmu. Jest to szczególnie istotne dla utrzymania prawidłowego funkcjonowania układu moczowego. Chorym zaleca się wypijanie minimum 3 litrów płynów na dobę. Preferowane będą wody o niskiej zawartości sodu oraz herbaty zielone, czerwone, a także łagodne napary z ziół. Należy ograniczyć picie lub całkowicie zrezygnować z czarnej herbaty. Jej spożycie ogranicza bowiem wchłanianie żelaza z diety. Wykluczone powinny zostać także napoje gazowane i dosładzane [4].

Szpiczak mnogi jest chorobą nieuleczalną. Nowotwór atakuje liczne miejsca w organizmie. Komórki szpiczakowe dzielą się i następnie rozprzestrzeniają w szpiku kostnym. Choroba daje różne objawy. Do najbardziej specyficznych należą niedokrwistość i zmiany osteolityczne w kościach. Dzięki odpowiedniemu leczeniu możliwe jest osiągnięcie remisji, a także wydłużenie czasu przeżycia pacjenta.

Literatura:

  1. Laboratoryjna diagnostyka szpiczaka mnogiego, dr hab. med. Artur Juryczyszyn, [dostęp online: ptdl2017.pl/public/files/Prof.ArturJurczyszyn.pdf],
  2. Szpiczak – Niezbędny Przewodnik dla Pacjentów, Bliskich, Przyjaciół, Myeloma Euronet [dostęp online: www.myelom.net/downloads/files/multiple-myeloma-pl.pdf],
  3. Postępy w rozpoznawaniu szpiczaka plazmocytowego oraz rekomendacje dotyczące leczenia, Anna Dmoszyńska, Postępy Nauk Medycznych, t. XXIV, nr 7, 2011, [dostęp online: http://www.pnmedycznych.pl/wp-content/uploads/2014/09/pnm_2011_592_600.pdf],
  4. Szpiczak mnogi – wybrane zagadnienia, tom II, pod redakcją A. Jurczyszyna i A. B. Skotnickiego, wydanie I, Kraków 2011 [dostęp online: www.szpiczak.org/wp-content/uploads/dokumenty/ksiazki/szpiczak_mnogi_t2.pdf].

Opublikowano ponad miesiąc temu
Oceń artykuł
Szpiczak mnogi – objawy, leczenie rokowania. Dieta przy szpiczaku mnogim - 4.7/5. Oddano 3 głosy.
Autor artykułu:
Agnieszka Pankowska
, Dyplomowany dietetyk, trener personalny i instruktor form body&mind.