Jesteś na:

Zioła szwedzkie – skład, zastosowanie, przeciwwskazania

16 18 20

Fitoterapia cieszy się dużą popularnością na całym świecie. Przykłady wykorzystania roślin w leczeniu różnych dolegliwości sięgają tysięcy lat wstecz. Naukowcy branży farmaceutycznej i ziołoleczniczej obecnie zarówno tworzą nowe, jak i odtwarzają stare receptury niektórych środków leczniczych, czy poprawiających samopoczucie [1]. Mieszanki lecznicze stanowią najstarszy symbol farmacji i cały czas odkrywane są nowe zastosowania tego, co wcześniej w medycynie było znane mniej lub wcale.

Zioła szwedzkie

Mieszanka ziół szwedzkich znana jest od lat trzydziestych XVIII wieku i była powszechnie stosowana w niemal całej Europie. Stosowana była jako mieszanka 7 różnych ziół połączonych z aloesem w alkoholu z dodatkiem jeszcze innej mieszanki – nazywanej Theriac, która stosowana była w postaci sfermentowanej [2]. Co ciekawe, to mieszanka Theriac jest starsza i była znana już w pierwszym wieku naszej ery w Grecji.

W bliższych nam czasach zioła szwedzkie odzyskały swoją popularność dzięki książkom austriackiej zielarki Marii Treben, która popularność zyskała w latach osiemdziesiątych XX wieku. Aktualnie większą popularnością, niż ekstrakty alkoholowe cieszą się suche mieszanki do samodzielnego przygotowania. Ponadto skład ziół wchodzących w skład się nieco rozszerzył i był modyfikowany przez różne firmy i osoby.

Zioła szwedzkie – skład

W skład pierwszej szwedzkiej mieszanki wchodził aloes oraz mieszanka ekstraktów jesionu, szafranu, rabarbaru, kamfory, senny, arcydzięgla i ostropestu. To głównie na tych składnikach i ich właściwościach – tych udowodnionych w aktualnych pozycjach literaturowych – skupi się pozostała część artykułu.

Zioła szwedzkie – zastosowanie

Główny składnik – aloes – i jego zastosowania dokładnie opisane zostały między innymi w starych irańskich najpowszechniej stosowanych księgach medycznych [3]. Aloes zasłynął w nich między innymi ze swoich właściwości kojących dolegliwości żołądkowo-jelitowe, a także w poprawie regeneracji ran. Szacuje się, że spektrum pozytywnych oddziaływań na organizm człowieka cały czas jest poszerzane, co daje pole do kolejnych badań tej rośliny. Obecnie w badaniach na gryzoniach obserwowane są pozytywne efekty między innymi w poprawie stanu zdrowia w cukrzycy przez usprawnienie funkcji trzustki, lepszą kontrolę stresu oksydacyjnego, a także obniżenie poziomu czynników profilu lipidowego [4-6].

Pierwsze z ziół – arcydzięgiel – według aktualnych danych posiada potencjał w leczeniu chorób układu krążenia. W badaniach na tkankach gryzoni wykazano silne efekty rozluźniające naczynia krwionośne poprzez oddziaływanie ze specyficznymi kanałami jonowymi. Działanie takie jest istotne w celu zapobiegania nadciśnieniu, które może być jedną z przyczyn zgonów z powodów zaburzeń układu sercowo-naczyniowego [7]. Ponadto może stanowić obiecujący środek w spowalnianiu starzenia się skóry na skutek ekspozycji na promienie słoneczne [8].

Kolejne – ostropest plamisty – znany jest powszechnie z korzystnego wpływu na wątrobę. Może mieć jednak szersze zastosowanie – od korzystnego wpływu na zdrowie skóry z obrażeniami słonecznymi po wsparcie organizmu w ograniczaniu skutków ubocznych chemioterapii w terapiach nowotworowych [9]. Ostropest ogranicza działanie hepatotoksyczne i wpływa na poprawę stanu uszkodzonych przez radioterapię skóry i śluzówki [10].

Trzecim składnikiem jest kamfora – znana przede wszystkim z właściwości przeciwzapalnych. Ponadto obecnie badana jest z użyciem modeli zwierzęcych m.in. w aspekcie wpływu na otyłość. W jednym z badań zaobserwowano obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego, trójglicerydów, a także insulinooporności. Suplementacja olejem może wpływać na redukcję tłuszczowej masy ciała przez regulację pracy jednego z receptorów adrenergicznych i nasilenie metabolizmu lipidów dzięki noradrenalinie [11].

Kolejnym składnikiem jest jesion mannowy – w badaniach z udziałem gryzoni po zastosowaniu ekstraktów jesionu obserwowano poprawę stanu zdrowia wątroby i niektórych parametrów świadczących o zaburzeniach metabolicznych i obserwowanych w otyłości [12]. Podobne efekty sugerowane są w przypadku badań z udziałem ludzi z podobnymi zaburzeniami [13].

Kolejny ekstrakt – z korzenia rabarbaru – stanowi potencjalny środek w poprawie stanu zdrowia trzustki i obniżenia markerów jej stanów zapalnych. Badania mówiące o takim działaniu były prowadzone jednak również na gryzoniach [14].

Ekstrakt z szafranu z kolei może mieć potencjał w działaniu protekcyjnym przeciw chorobom układu pokarmowego, a także układu nerwowego i cukrzycy [15-17]. Natomiast ostatnim składnikiem omawianym w tym artykule jest ekstrakt senesu, znany z działania pobudzającego perystaltykę jelit. W różnych modelach badawczych testuje się działanie tego ekstraktu w aspekcie działania przeciwbólowego i ochronnego na komórki wątroby [18-19].

Zioła szwedzkie – przeciwwskazania

Oczywiście tak, jak w przypadku wszelkich form farmacji, w fitoterapii również należy zachowywać wszelkie środki ostrożności. Tworzenie mieszanek o celach leczniczych na skalę komercyjną może być ryzykowne i obecnie bardziej zaleca się tworzenie ich na małą skalę przez specjalistów, którzy zaprojektują mikstury ze specjalnym przeznaczeniem dla konkretnych schorzeń i jednostek chorobowych wśród swoich pacjentów [20].

Ze względu na szeroką gamę składników i ich oddziaływań na organizm ciężko jest przewidzieć dokładne efekty zastosowania. Przykładem mogą być licznie zgłaszane w raportach lekarzy przypadki zapalenia wątroby w wyniku spożywania zbyt dużej ilości przetworów z aloesu [21]. Jak widać spektrum rodzajów substancji występujących
w mieszance ziół szwedzkich jest bardzo szerokie, podobnie jak spektrum ich mechanizmów oddziaływania na ludzki organizm. Przeciwwskazane jest stosowanie ziół na własną odpowiedzialność i bez konsultacji z lekarzem lub specjalistą zajmującym się fitoterapią.

Omówione zostały tylko niektóre z ekstraktów występujących w mieszankach ziół szwedzkich. Aktualnie prowadzone badania wskazują na wysoki ich potencjał w działaniu prozdrowotnym. Skład tych mieszanek może być modyfikowany w zależności od potrzeb – stosowane były przez ostatnie prawie 300 lat, a naukowcy obecnie cały czas badają ich właściwości. Decydując się na włączenie ziołowej suplementacji powinno się jednak unikać pochopnych decyzji – każda substancja może mieć swoje specyficzne skutki uboczne, które
w różny sposób mogą się objawiać u różnych osób.

Literatura:

[1] Kochanowska-Karamyan A.J.: Pharmaceutical Compounding: The Oldest, Most Symbolic, and Still Vital Part of Pharmacy. Int J Pharm Compd. 2016 Sep-Oct;20(5):367-374.

[2] Ahnfelt N.O., Fors H.: Making Early Modern Medicine: Reproducing Swedish Bitters. Ambix. 2016 May;63(2):162-83.

[3] Akaberi M., Sobhani Z., i wsp.: Therapeutic effects of Aloe spp. in traditional and modern medicine: A review. Biomed Pharmacother. 2016 Dec;84:759-772.

[4] Noor A., Gunasekaran S., i wsp.: Improvement of Insulin Secretion and Pancreatic β-cell Function in Streptozotocin-induced Diabetic Rats Treated with Aloe vera Extract. Pharmacognosy Res. 2017 Dec;9(Suppl 1):S99-S104.

[5] Rajasekaran S., Sivagnanam K., i wsp.: Modulatory effects of Aloe vera leaf gel extract on oxidative stress in rats treated with streptozotocin. J Pharm Pharmacol. 2005 Feb;57(2):241-6.

[6] Rajasekaran S., Ravi K., i wsp.: Beneficial effects of aloe vera leaf gel extract on lipid profile status in rats with streptozotocin diabetes. Clin Exp Pharmacol Physiol. 2006 Mar;33(3):232-7.

[7] Kim B., Kwon Y., i wsp.: Vasorelaxant effects of Angelica decursiva root on isolated rat aortic rings. BMC Complement Altern Med. 2017 Oct 2;17(1):474.

[8] Sun Z., Hwang E., i wsp.: Angelica archangelia Prevented Collagen Degradation by Blocking Production of Matrix Metalloproteinases in UVB-exposed Dermal Fibroblasts. Photochem Photobiol. 2016 Jul;92(4):604-10.

[9] DI Caprio R., Monfrecola G., i wsp.: Milk thistle and olive extract: old substances with a new mission against sun-induced skin damage. G Ital Dermatol Venereol. 2017 Nov 30.

[10] Frassová Z., Rudá-Kučerová J.: [Milk Thistle (Silybum Marianum) as a Supportive Phytotherapeutic Agent in Oncology]. Klin Onkol. 2017 Winter;30(6):426-432.

[11] Fu J., Zeng C., i wsp.: Cinnamomum camphora Seed Kernel Oil Improves Lipid Metabolism and Enhances β3-Adrenergic Receptor Expression in Diet-Induced Obese Rats. Lipids. 2016 Jun;51(6):693-702.

[12] Montó F., Arce C., i wsp.: Action of an extract from the seeds of Fraxinus excelsior L. on metabolic disorders in hypertensive and obese animal models. Food Funct. 2014 Apr;5(4):786-96.

[13] Zulet M.A., Navas-Carretero S., i wsp.: A Fraxinus excelsior L. seeds/fruits extract benefits glucose homeostasis and adiposity related markers in elderly overweight/obese subjects: a longitudinal, randomized, crossover, double-blind, placebo-controlled nutritional intervention study. Phytomedicine. 2014 Sep 15;21(10):1162-9.

[14] Zhang W.F., Li Z.T., i wsp.: Expression and clinical significance of rhubarb on serum amylase and TNF-alpha of rat model of acute pancreatitis. J Biol Regul Homeost Agents. 2017 Jul-Sep;31(3):753-760.

[15] Khorasany A.R, Hosseinzadeh H.: Therapeutic effects of saffron (Crocus sativus L.) in digestive disorders: a review. Iran J Basic Med Sci. 2016 May;19(5):455-69.

[16] Khazdair M.R., Boskabady M.H.: The effects of Crocus sativus (saffron) and its constituents on nervous system: A review. Avicenna J Phytomed. 2015 Sep-Oct;5(5):376-91.

[17] Samarghandian S., Azimi-Nezhad M., Farkhondeh T.: Immunomodulatory and antioxidant effects of saffron aqueous extract (Crocus sativus L.) on streptozotocin-induced diabetes in rats. Indian Heart J. 2017 Mar – Apr;69(2):151-159.

[18] Hishe H.Z., Ambech T.A., i wsp.: Anti-nociceptive effect of methanol extract of leaves of Senna singueana in mice. J Ethnopharmacol. 2018 Feb 6;217:49-53.

[19] Sobeh M., Mahmoud M.F., i wsp.: Senna singueana: Antioxidant, Hepatoprotective, Antiapoptotic Properties and Phytochemical Profiling of a Methanol Bark Extract. Molecules. 2017 Sep 8;22(9).

[20] Gudeman J1, Jozwiakowski M. i wsp.: Potential risks of pharmacy compounding. Drugs R D. 2013 Mar;13(1):1-8.

[21] Parlati L., Voican C.S., i wsp.: Aloe vera-induced acute liver injury: A case report and literature review. Clin Res Hepatol Gastroenterol. 2017 Sep;41(4):e39-e42.

Opublikowano ponad miesiąc temu
Oceń artykuł
Zioła szwedzkie – skład, zastosowanie, przeciwwskazania - 5.0/5. Oddano 5 głosy.
Autor artykułu:
, Dyplomowany dietetyk, neurobiolog i trener personalny.