Jesteś na:

Białaczka – rodzaje, leczenie, dieta. Jak rozpoznać białaczkę?

16 18 20

Białaczka diagnozuje się, kiedy we krwi lub szpiku wykryte zostaną komórki nowotworowe. Jest to choroba o bardzo szerokim spektrum objawowym, a także nie do końca poznanej etiologii. Białaczka stanowi poważny problem zdrowotny państw rozwiniętych, jednak na szczęście wskaźniki umieralności są coraz niższe. Problemem w zapobieganiu, diagnozie i leczeniu jest mnogość rodzajów białaczki – każdy ma nieco inny przebieg i wymaga nieco innego podejścia.

Białaczka – rodzaje

Jak wspomniano powyżej białaczka dzieli się na wiele rodzajów i ich podtypów. Podstawowe rozróżnienie dotyczy linii hematopoezy, w której zaszedł proces nowotworzenia – główne linie to: granulopoeza (neutrofile), erytropoeza (krwinki czerwone), megakariopoeza (płytki krwi). Na tej podstawie białaczki dzieli się na szpikowe i limfocytowe, jednak obserwuje się również przypadki mieszane fenotypowo. Zarówno pośród białaczek szpikowych (ML), jak i limfocytowych (LL) wyróżnia się podtypy ostre (AML, ALL) i przewlekłe (CML, CLL), a także kilka innych.

Diagnostyczne szacunki mówią, że w 2018 roku w samych Stanach Zjednoczonych Ameryki odnotowane zostanie 19520 nowych przypadków i 10670 zgonów z przyczyny AML, a dla pozostałych – ALL, CML, CLL – wartości te wynoszą 5960 i 1470, 8430 i 1090, 20940 i 4510.

Jak rozpoznać białaczkę?

Niestety ze względu na mnogość odmian białaczki rozpoznanie i właściwa diagnoza nie należą do najłatwiejszych. W przypadku AML mogą to być objawy podobne do tych, które obserwuje się przy niedokrwistości i zakażeniach, a także objawy ogólne, takie jak nadmierna utrata masy ciała i potliwość (zwłaszcza nocna). Podstawową metodą laboratoryjną w diagnostyce jest morfologia krwi z rozmazem oraz biopsja i cytologia szpiku.

ALL zazwyczaj objawia się w sposób podobny, jak AML – oprócz symptomów związanych z układem krwionośnym, obserwuje się powiększenie węzłów chłonnych, wątroby i śledziony, które wywołuje ból. Również podobnie jak w AML diagnostyka laboratoryjna obejmuje morfologię krwi obwodowej, cytogenetykę szpiku, ewentualnie badania molekularne. Ponadto wykonywane są badania przedmiotowe, badania obrazowe do oceny narządów wewnętrznych oraz biochemiczna ocena ich pracy. Czułą metodą diagnostyczną jest badanie ogólne oraz cytometria przepływowa płynu mózgowo-rdzeniowego.

CML jest również trudna do zdiagnozowania – wielu chorych dowiaduje się o niej przypadkowo. Pierwsze objawy są ogólne – występuje osłabienie związane z zaburzeniami pracy układu krwionośnego. Kolejnymi przesłankami do wykonania szczegółowych badań może być wystąpienie lub nasilenie niewydolności serca czy wzrost ciśnienia tętniczego, do których dochodzi przy nadlepkości krwi związanej z wysoką leukocytozą. Morfologia krwi pozwala wcześnie wykryć chorobę, która przez pewien czas może mieć bezobjawowy przebieg.

W przypadku CLL spektrum objawowe może wyglądać podobnie, jak w innych typach – osłabienie, utrata masy ciała, długotrwałe gorączki. Obserwuje się zwiększoną częstotliwość i intensywność krwawień z nosa, a także podatność na zakażenia. W postępującej chorobie dochodzi do powolnego powiększenia węzłów chłonnych, co może zachodzić bezboleśnie – boleć może natomiast brzuch, kiedy śledziona lub wątroba nabiorą masy. Podstawą diagnostyki jest morfologia krwi i obserwacja poziomu limfocytów – a kiedy ten przez dłuższy czas utrzymuje się na wysokim poziomie, zaleca się wykonanie cytometrii przepływowej. Celem oceny stopnia zaawansowania wykonuje się głównie badania fizykalne, lub obrazowe, kiedy metoda palpacyjna nie wystarczy. Nie poleca się jednak stosowania metod obrazowych takich jak tomografia komputerowa, PET czy rezonans magnetyczny.

Białaczka – leczenie

Wybór sposobu leczenia AML zależy od wieku pacjenta i stopnia rozwoju choroby, a także występowania chorób innych narządów. Celem jest indukcja remisji, konsolidacja i jej podtrzymanie. Leczenie obejmuje stosowanie środków farmaceutycznych, a ich dawki, a także połączenia z innymi środkami, czy czas ich stosowania dobierany jest indywidualnie. W fazie indukcji remisji stosowany jest antybiotyk antracyklinowy i arabinozyd cytozyny, natomiast w samej remisji już tylko ten drugi środek. Jednym z rozwiązań jest również przeszczep komórek krwiotwórczych. W ALL leczenie ma takie etapy, jak w przypadku AML. Każdy etap jednak wymaga bardziej skomplikowanej kontroli i stosowania innych farmaceutyków.

Jedną z metod leczenia CML jest stosowanie inhibitorów kinazy tyrozynowej – zazwyczaj jest to imatynib, a kiedy ten nie działa włączane są inne: nilotynib lub dasatynib. W leczeniu dąży się do remisji hematologicznej, a następnie cytologicznej i molekularnej. Najtrudniejszym aspektem w leczeniu jest ustalenie momentu, w którym można zaprzestać stosowania inhibitorów – najczęściej prowadzi to do wznowienia choroby. Sporą skutecznością cieszą się przeszczepy komórek krwiotwórczych, jednak zawsze należy brać pod uwagę wysoką śmiertelność okołoprzeszczepową związaną ze stosowaniem dużych dawek cytostatyków. W CLL wybór sposobu leczenia AML uzależnia się od wieku pacjenta i stopnia rozwoju choroby, a także występowania chorób współistniejących. Część z chorych ma białaczkę na tyle stabilną, że może nigdy nie wymagać leczenia. U najmłodszych pacjentów najbardziej zalecany jest przeszczep komórek krwiotwórczych [14].

Dieta przy białaczce

Czy w prewencji, czy w leczeniu – pewną rolę w regulacji stanu zdrowia może mieć dieta i styl życia. Rola żywienia w wystąpieniu ryzyka białaczki rozpoczyna się w już w ciąży. Spożywanie alkoholu, palenie papierosów (nie tylko przez matkę), czy nadużywanie kolorowych gazowanych napojów słodzonych typu cola, a także niedobory witaminy B12, czy kwasu foliowego i cynku (obserwowane u wegetariańskich matek) mogą zwiększać ryzyko wystąpienia białaczki u dziecka w trakcie jego dorastania [5–9]. Odwrotną zależność obserwuje się, kiedy matka odżywia się dietą bogatą w warzywa, owoce i pełnowartościowe białka zaspokajając zapotrzebowanie na wszystkie składniki odżywcze. Zarówno w zapobieganiu, jak i podczas leczenia choroby zaleca się dietę śródziemnomorską lub zbliżoną do niej – o dużej zawartości świeżych owoców i warzyw, chudych i niskoprzetworzonych mięs, ryb i olejów roślinnych, a także produktów pełnoziarnistych, nasion, pestek i orzechów. Dieta taka powinna być wysokokaloryczna i bogata w antyoksydanty, witaminy i składniki mineralne, aby wspierać walczący z chorobą organizm  [10–11].

Białaczka jest chorobą trudną do rozpoznania i wymaga skomplikowanego leczenia. Na szczęście postępy w medycynie pozwalają na poprawę statystyk dotyczących umieralności. Dużą nadzieję chorym na białaczkę dają fundacje tworzące bazy genetyczne dla dawców szpiku i komórek macierzystych. Jedną z takich fundacji działających w Polsce i na Świecie jest DKMS – rejestracja nic nie kosztuje, a poświęcenie na nią kilkunastu minut może uratować komuś życie.

Literatura:

[1] Chronic Myelogenous Leukemia Treatment (PDQ®): Health Professional Version. Authors: PDQ Adult Treatment Editorial Board. PDQ Cancer Information Summaries [Internet]. Bethesda (MD): National Cancer Institute (US); 2002-2018 Mar 15.

[2] Chronic Lymphocytic Leukemia Treatment (PDQ®): Health Professional Version.

Authors: PDQ Adult Treatment Editorial Board. PDQ Cancer Information Summaries [Internet]. Bethesda (MD): National Cancer Institute (US); 2002-2018 Feb 7.

[3] Adult Acute Myeloid Leukemia Treatment (PDQ®): Health Professional Version.

Authors: PDQ Adult Treatment Editorial Board. PDQ Cancer Information Summaries [Internet]. Bethesda (MD): National Cancer Institute (US); 2002-2018 Feb 7.

[4] Adult Acute Lymphoblastic Leukemia Treatment (PDQ®): Health Professional Version.

Authors: PDQ Adult Treatment Editorial Board.PDQ Cancer Information Summaries [Internet]. Bethesda (MD): National Cancer Institute (US); 2002-2018 Feb 6.

[5] Cantarella C.D., Ragusa D., Giammanco M., Tosi S.: Folate deficiency as predisposing factor for childhood leukaemia: a review of the literature. Genes Nutr. 2017 Jun 2;12:14.

[6] Bailey H.D., Miller M., i wsp.: Maternal dietary intake of folate and vitamins B6 and B12 during pregnancy and the risk of childhood acute lymphoblastic leukemia. Nutr Cancer. 2012;64(7):1122-30.

[7] Thomopoulos T.P., Ntouvelis E., i wsp.: Maternal and childhood consumption of coffee, tea and cola beverages in association with childhood leukemia: a meta-analysis. Cancer Epidemiol. 2015 Dec;39(6):1047-59.

[8] Orsi L., Rudant J., i wsp.: Parental smoking, maternal alcohol, coffee and tea consumption during pregnancy, and childhood acute leukemia: the ESTELLE study. Cancer Causes Control. 2015 Jul;26(7):1003-17.

[9] Orlov A.P., Orlova M.A., i wsp.: The role of zinc and its compounds in leukemia. J Biol Inorg Chem. 2018 Feb 28.

[10] Dessypris N., Karalexi M.A., i wsp.: Association of maternal and index child’s diet with subsequent leukemia risk: A systematic review and meta analysis. Cancer Epidemiol. 2017 Apr;47:64-75.

[11] Abiri B., Kelishadi R., i wsp.: Effects of Maternal Diet During Pregnancy on the Risk of Childhood Acute Lymphoblastic Leukemia: A Systematic Review. Nutr Cancer. 2016 Oct;68(7):1065-72.

Sprawdź swoje zapotrzebowanie kaloryczne

Darmowy kalkulator online

Opublikowano ponad miesiąc temu
Oceń artykuł
Białaczka – rodzaje, leczenie, dieta. Jak rozpoznać białaczkę? - 2.5/5. Oddano 1 głosy.
Autor artykułu:
, Dyplomowany dietetyk, neurobiolog i trener personalny.

Twoja opinia jest ważna. Zarówno dla nas jak i innych osób korzystających z naszego serwisu.

Twój adres e-mail nie będzie opublikowany.
Obowiązkowe pola są oznaczone